• mariannezuur1

Zeehelden digitaal in dialoog

Hoe kregen we een bewonersproces op gang in tijden van Corona? Een systemische benadering van participatie

In het Haagse Zeeheldenkwartier is veel bewonersbetrokkenheid. Zo is er al 40 jaar een bewonersorganisatie, opgericht door de buurt - De Groene Eland. Het Zeeheldenfestival is een jaarlijks muziekevenement voor en door de wijk. En sinds 4 jaar is er een bewonerscollectief rond duurzaamheid - de Duurzame Zeehelden. Het is een levendige buurt met veel kunstenaars en spirituele activiteit, gezellige winkels en restaurantjes. En de buurt is divers qua bewoning, het kent zowel de statige herenhuizen als sociale woningbouw, alle lagen van de bevolking zijn vertegenwoordigd en ook veel expats en (kleine) private verhuur aan studenten en starters. De parkeerdruk is dan ook hoog, de stoepen vol van fietsen, en ondanks de oprukkende minituintjes is de buurt is erg versteend. De gemeente Den Haag experimenteert in een aantal wijken met nieuwe vormen van democratie en koos het Zeeheldenkwartier uit om in dialoog met de bewoners te komen tot prioriteiten voor de wijkagenda - het vierjaren beleidsplan voor de wijk. De Zeeheldendialoog

Ik woon in deze wijk en ben lid van de Duurzame Zeehelden. En ik werk als facilitator en systemisch coach in bewonerstrajecten, organisatievraagstukken en persoonlijk leiderschap. December vorig jaar trok ik de stoute schoenen aan en stapte naar de gemeente toe met een idee voor bewonersparticipatie rond verduurzaming. Dat zag mijn contactpersoon bij de gemeente wel zitten, en hij vroeg: kunnen we dat plan van jou ook breder inzetten? Zo ontstond de Zeeheldendialoog: een aanpak in 3 stappen om met de bewoners een structurele dialoog op te zetten rond dat wat er leeft in de wijk. Twee van de drie stappen hebben we nu achter de rug: we hielden een enquête en een online gesprek. En 'we' zijn Luc Brocken en Mohamed El Khalifi van de gemeente, Leo Dijkema van Synthetron en ik. Dat gaf de juiste input voor de wijkagenda die in mei klaar moet liggen. De derde stap - 'live' gesprekken met de buurtbewoners - stellen we uit tot september. Wanneer ben je succesvol? Op papier is dit een mooie aanpak, maar dan heb je nog niet iedereen mee. Wat maakte nou dat we deze aanpak nu al als een succes hebben beleefd? En wás het dan ook een succes of zijn wij alleen zelf zo enthousiast? Hieronder licht ik toe, aan de hand van de feiten en mijn 3 'leitmotive' - waarom ik werk zoals ik werk: de leidende principes waar ik mijn bed voor uitkom en waar ik in geloof. En met mij mijn samenwerkingspartners: Dankzij en met Leo, Luc en Mohamed mocht ik dat in de praktijk brengen in mijn eigen wijk.


As systemisch werker benader ik participatievraagstukken vanuit een systemisch perspectief. Dat betekent dat ik de wijk als systeem bekijk. In een goed lopend systeem heeft iedereen plek, zijn eigen plek, en zijn geven en nemen in balans.

1. Inclusiviteit Ik geloof in een aanpak van participatie die iedereen toegang geeft. Bezien we de wijk als systeem dan hebben alle bewoners daarin plek en recht op het leveren van hun input. Alle wijkbewoners van het Zeeheldenkwartier moesten dus toegang hebben tot de dialoog. Met die intentie gingen we de wijk in. Dat betekent dat we iedereen actief hebben geïnformeerd. Daar hebben we meerdere kanalen voor gebruikt: de wijkkrant en huis aan huis bezorgde uitnodigingen. In het oorspronkelijke plan wilden we huis aan huis aanbellen om de enquête af te nemen, maar dat kon nu niet door de Corona maatregelen. In plaats daarvan hebben we via social media en straat-apps opgeroepen tot verder delen en gevraagd aan bewoners om hun niet zo digitaal vaardige buren te helpen met het invullen van de enquête. Zo creëerden we een transparante aanpak. Iedereen kreeg de mogelijkheid om bij te dragen op de manier die bij zijn of haar leefsituatie past. De enquête mocht digitaal ingevuld worden en op papier. Voor de enquête konden de mensen hun eigen moment kiezen, de chat was op een vast tijdstip en 'live'. Koplopers in de wijk hebben we geëerd door ze te betrekken bij de organisatie en ze nadrukkelijk te vragen om feedback op onze plannen. Dat leverde waardevolle extra kennis en bijstellingen op. We stapten naar bewonersorganisatie, ondernemersorganisatie, wijkwelzijnswerk en het professionalsoverleg van de wijk. We beloonden de vrijwilligers voor hun inzet in het rondbrengen van de uitnodigingen. Zo honoreerden we ieder op zijn of haar eigen plek en creëerden we balans tussen geven en nemen. De vrijwilligers waren afkomstig uit de wijk. 2. Co-creatie Ik ga voor een 'ja en'-aanpak waarin we samen bepalen wat het juiste is en elkaar verrijken. Ieders bijdrage is welkom, en we werken met wat er is. Dat hebben we ingevuld door samen te werken met de organisaties en koplopers in de wijk. Door samen te werken, ontstaat betrokkenheid en energie. Dit hebben we nog verder waar te maken, door de digitale aanzet tot dialoog om te zetten in een structureel vervolg met fysieke bijeenkomsten waar nieuwe betrokkenen en initiatiefnemers uit de wijk elkaar vinden. Zo komt een 'bottom up' beweging tot stand. Met een heldere structuur voor vraag en aanbod, kan de gemeente dan verder faciliteren wat er leeft. Zo ontstaat een win win situatie voor burgers en beleid. Met co-creatie bedoel ik dat iedereen kan bijdragen. Op zijn of haar eigen manier. Een aantal mensen zullen dan samen plannen gaan maken en uitvoeren, anderen leveren commentaar en feedback en weer andere wijkbewoners zullen incidenteel of regelmatig meedoen met acties. Al deze vormen van creatie zijn even waardevol. En kunnen leiden tot een gezamenlijk gevoel van eigenaarschap mits goed gefaciliteerd. In de opzet van de Zeeheldendialoog hebben Luc en Mohamed van de gemeente, Leo en ik samen de basis neergezet en die verfijnd met de input van de organisaties. Dat droeg ertoe bij dat ze de Zeeheldendialoog positief ontvingen en ondersteunden. Dit zijn de resultaten tot nu toe: experts noemen de respons op de enquête hoog: van de 7000 huishoudens vulden 321 personen in. Er deden respondenten mee uit vrijwel alle straten van de wijk. Dat maakt dat erop kunnen vertrouwen dat de resultaten representatief zijn voor wat er leeft in de wijk en dat we verderop in het proces tot gedragen oplossingen kunnen komen. Aan de chat deden 70 wijkbewoners mee. Natuurlijk hadden we graag hogere aantallen gezien. Hadden we hogere aantallen kunnen halen wanneer we enquêtes aan de deur hadden kunnen afnemen? We denken van wel. Opmerkelijk was dat 78% van de deelnemers aan de enquête en 75% van de deelnemers aan de chat voor het eerst meededen en ook vrijwel allemaal (98%) in het vervolg willen meedenken. Dat betekent dat een nieuwe groep bewoners hebben aangeboord die de koplopersgroep kan versterken. In de enquête vroegen we naar wat er leeft in de eigen straat en buurt: wat is er al goed geregeld en waar moet de komende tijd meer aandacht naartoe. Dat leverde ideeën op voor oplossingen die we in de chat verder uitdiepten aan de hand van de drie thema's die in de enquête als prioriteit waren aangewezen. Kijken we naar wat er de komende tijd moet worden aangepakt, dan staat vergroening met stip op nummer 1, gevolgd door afval op straat (2) en op nummer 3 parkeren en verkeer. Veiligheid, leefbaarheid en cultuur vinden de meeste bewoners al goed geregeld. Verduurzaming (energie) heeft nog niet zoveel interesse. Opvallend was het grote aantal concrete ideeën voor vergroening, vaak gaan ze over specifieke locaties. Met deze oogst in de hand gaat de gemeente vooronderzoek doen, waardoor de fysieke gesprekken in september nog effectiever kunnen worden. Hét dilemma voor de wijk is de verdeling van groen, autoplekken en fietsplekken in de schaarse openbare ruimte. Dat dilemma hadden de chatters en enquête deelnemers goed in beeld. En ook daar kwamen concrete oplossingen voor. In de infographics zie je wat we opgehaald hebben.



3. Waardering, oordeelloosheid en onwetendheid

In een groepsproces richt ik mij op de personen, en verwelkom ik met waardering alles wat zij inbrengen, zonder oordeel. Ik ga er vanuit dat 'ik' het niet weet, en dat 'we' als groep het samen wel te weten komen. Want wanneer alle meningen, standpunten en onderbouwingen er mogen zijn, kunnen mensen elkaar ook goed horen en borrelen er als vanzelf de oplossingen op die voor iedereen aanvaardbaar zijn. Dan ook ontstaat ruimte om nieuwe informatie in te winnen en verder onderzoek te doen. Dat is hoe de enquête en de chat van synthetron werken en met dat resultaat kunnen we de vervolggesprekken in. Uiteraard vraagt dat goede gespreksleiding, zowel online als in de fysieke varianten. Goede gespreksleiding gaat over de juiste vragen stellen, ruimte geven aan alle deelnemers om mee te doen, en echt luisteren - dat doe je als gespreksleider en daarin geef je het voorbeeld aan de deelnemers, zodat zij ook de rust en ruimte voelen om naar elkaar te luisteren. Dit wordt vervolgd. In het najaar investeer ik verder in de duurzame inzetbaarheid van de koplopers door hen als gespreksleiders op te leiden en betrekken bij de dialoogbijeenkomsten met hun wijkgenoten. Tot slot: Niet alles ging goed. Dit is niet een afgerond succesverhaal. Dit is pas het begin. We hebben nu de resultaten van enquête en chat gedeeld met de bewoners: eerst met de deelnemers aan chat en enquête die hebben aangegeven dat ze graag terugkoppeling ontvangen, en met de wijkorganisaties met wie we samenwerkten. Vervolgens, via de wijkkrant, met de rest van de wijkbewoners. Nu ontvangen we enthousiaste, ondersteunende en soms ook teleurgestelde reacties van de lezers van de dialoog. De kunst is om met deze betrokken mensen in verbinding te blijven En hen te betrekken bij de voorbereiding op het vervolg van de dialoog in het najaar. Dat duurzame energie niet hoog scoorde onder mijn medewijkbewoners, vind ik als lid van de Duurzame Zeehelden natuurlijk jammer. Maar andere duurzaamheidsthema’s hebben des te meer aandacht: Duurzaamheid begint voor mij bij duurzame inzetbaarheid, het creëren, behouden en uitbouwen van de sociale cohesie in de wijk. Dat vinden de wijkbewoners trouwens ook erg belangrijk. En dat gaat hand in hand met het trots kunnen zijn op de wijk en de eigen straat. Dat lukt als de straten er mooi uitzien. Het zijn dan ook precies de thema’s die gaan over het straatbeeld, die de aandacht hebben. Duurzaamheid is ook vergroenen, is juist vergroenen. En ik zie dat er voorzichtige belangstelling is voor het terugdringen van auto’s ten gunste van groen. Slagen we erin om deze thema’s goed op de rit te krijgen, dan versterken trots en bewonersbetrokkenheid elkaar en komt er steeds meer wijkactiviteit. Mijn vermoeden is dus dat duurzame energie vanzelf hoger gaat scoren zodra we over een paar jaar het afvalprobleem hebben opgelost, de vergroening is opgerukt, en het straatbeeld qua auto’s en fietsen rustiger wordt. Dan verschuift de aandacht van de actieve wijkbewoners naar een ‘nieuw’ onderwerp om mee aan de slag te kunnen. De economische situatie zal daarin ook ‘meehelpen’ - energie besparen zal hoger in het huishoudboekje komen. Ook helpt de crisis de aandacht en waardering voor klimaat te versterken - mondiaal en lokaal. We recreëren nu immers dicht bij huis. Intussen zitten de Duurzame Zeehelden niet stil en enthousiasmeren met icoonprojecten hun wijkgenoten. En er zal meer bekend zijn over de gemeentelijke plannen met het aardgasvrij maken van de Haagse wijken. Marianne Zuur is partner in Het Klimaatavontuur, een samenwerkingsverband van gemeenschapswerkers dat professionals ondersteunt bij het vormgeven van bewonersparticipatie. Heb je behoefte om te sparren over jouw vervolgstap? Bel me gerust: 0624134106. NIEUW: Wekelijks op vrijdagochtend 10-11.00 virtuele werkplaats bewonersparticipatie - inloop met vragen, intervisie en inspiratie van en voor jouw peers. Meedoen? Stuur dan een mail naar mariannezuur@me.com

3 keer bekeken